Przegląd badań.

1. Diagnoza autyzmu u dorosłych

Z książki T. Garland (2014) dowiedzieć się można wielu interesujących zagadnień, związanych z kwestiami wspierania dziecka w nauce procesów samoregulacji. Pamiętajmy, że gdzieś musi się tego nauczyć. O ile bowiem dla dorosłego diagnoza jest całkiem zrozumiała, o tyle dla dziecka niekoniecznie i nawet mimo powtarzalności pewnych wzorców zachowań spektrum inaczej będzie się objawiało u tzw. wysoko-funkcjonującej osoby dorosłej niż u średnio funkcjonującego dziecka, które przystosowania do życia w środowisku ze swoimi predyspozycjami musi się nauczyć. Zatem o ile, diagnoza w dorosłości może przynieść ulgę i samoakceptację, ale często wiąże się również z frustracją z powodu wcześniejszych trudności i braku wsparcia (O’Connor & Nayyar, 2025)., o tyle nie wyklucza ona stygmatyzacji i żalu wśród dorosłych mierzących się z brakiem właściwego wsparcia środowiskowo-systemowego. Przykład – postdiagnostyczne wsparcie w Wielkiej Brytanii jest ograniczone i często sprowadza się do przekazywania informacji, podczas gdy osoby autystyczne preferują psychoedukację i wsparcie rówieśnicze (Norris i in., 2024).

Literatura naukowa zauważa jednoznacznie, iż „zaburzenie ze spektrum autyzmu (ASD), choć złożone i niejednorodne w prezentacji, charakteryzuje się podstawowymi trudnościami w komunikacji i interakcjach społecznych, a także ograniczonymi lub powtarzającymi się zachowaniami oraz objawia się niepełnosprawnością intelektualną lub bez niej.
 Chociaż autyzm trwa całe życie i historycznie uważa się go za diagnozę dzieciństwa, coraz częściej uznaje się, że autyzm może być nierozpoznany lub błędnie zdiagnozowany, co skutkuje przedstawieniem do diagnozy w późniejszym życiu (Norris i in., 2024).

Autyzm często wiąże się z trudnościami w regulacji emocji, zachowań oraz procesów poznawczych, dlatego nauka samoregulacji już od najmłodszych lat jest kluczowym aspektem wsparcia dziecka w dorosłym życiu. Samoregulacja to zdolność do utrzymywania optymalnego stanu pobudzenia i kontroli nad reakcjami na bodźce zewnętrzne, jak zauważa T. Garland (2014):

„Self-regulation is the ability to attain, maintain and change arousal appropriately for a task or situation” (Garland, 2014, p. 4).

Dzieci z autyzmem mają często zniekształcone mechanizmy regulacji sensorycznej i emocjonalnej, co prowadzi do frustracji, zachowań trudnych i wycofania społecznego.

Artykuły przeglądowe i metaanalizy. Profesjonalnie i kompleksowo

T. Garland (2014) podkreśla kluczową rolę systemów sensorycznych (proprioceptywnego, przedsionkowego, dotykowego) w samoregulacji, zwracając równocześnie uwagę na techniki oddychania i relakcacji. Przykładowe techniki:

• Propriocepcja: Ćwiczenia oporowe, ciężkie prace fizyczne, ciasne przytulanki czy używanie ciężkich koców.
• Przedsionkowy system: Huśtawki, krzesła bujane, aktywności typu „rowerek w powietrzu”.

„Children with autism often respond positively to proprioceptive input such as deep pressure and joint compression” (Garland, 2014, p. 31).

„Vestibular stimulation is helpful for calming children who are overstimulated and for waking up those who are under-responsive” (Garland, 2014, p. 33).

Techniki oddychania i relaksacji

Ćwiczenia oddechowe są istotne w szybkim regulowaniu emocji i napięcia:

• „Hot chocolate breathing” – dzieci „udają”, że wdychają zapach gorącej czekolady i delikatnie wydychają powietrze, by nie „przewrócić kubka”.

„Using imagery and structured breathing routines can lower anxiety and improve focus” (Garland, 2014, p. 43).

Autorka zaleca również masaże dłoni i twarzy jako element autoterapii sensorycznej.

Strategie poznawcze i organizacyjne

Dzieci z ASD często mają problemy z planowaniem, przewidywaniem i zmianą schematów. Pomocne są:

• Check-listy i grafiki zadań – ułatwiają przewidywanie i redukują niepokój.
• Systemy kolorów i obrazków – pomagają śledzić stan emocjonalny i dobierać strategie samoregulacyjne.

„Visual systems provide structure and help the child process expectations more effectively” (Garland, 2014, p. 72).

Regulacja emocji poprzez ruch i aktywność

Zabawy motoryczne: turlanie się, skakanie, przesuwanie ciężkich przedmiotów.

• „Body breaks” – krótkie przerwy na aktywność fizyczną co 20–30 minut.

„Movement can both increase and decrease arousal; the trick is to match the activity to the child’s state” (Garland, 2014, p. 58).

Interwencje w środowisku szkolnym i domowym

Autorka podaje przykłady planów dnia, aranżacji przestrzeni i współpracy z nauczycielami. Kluczowe elementy:

• Wyznaczenie „kąta regulacyjnego”
• Wprowadzenie „sygnałów umownych” na potrzebę przerwy
• Koordynacja strategii między domem a szkołą

„Children with autism thrive in predictable environments with access to calming tools and sensory supports” (Garland, 2014, p. 94).

Zastosowanie strategii w sytuacjach kryzysowych

W sytuacjach przeciążenia sensorycznego autorka rekomenduje:

• Czasowe wycofanie ze środowiska
• Słuchawki wyciszające
• Zastosowanie strategii oddechowych i proprioceptywnych

„When a child is in meltdown, the only priority is to return the child to a regulated state using the fastest and safest means available” (Garland, 2014, p. 109).

Zaburzenia regulacji emocjonalnej i sensorycznej u dzieci z autyzmem wynikają ze współwystępujących deficytów w funkcjonowaniu neurobiologicznym (sieć salience, kora przedczołowa) oraz poznawczym (strategia reinterpretacji, rozpoznawanie emocji). Skutkiem są zachowania trudne i wycofanie społeczne.

Dzieci z ASD często wykazują zaburzenia integracji sensorycznej, które prowadzą do trudności z przetwarzaniem bodźców dotykowych, słuchowych i wzrokowych w środowisku klasy:

„Children with ASD are more likely to exhibit sensory processing difficulties, which may result in them being easily overwhelmed by loud noises or sudden changes in routines” (Lindsay et al., 2014, p. 10).

To prowadzi do zwiększonej reaktywności emocjonalnej, co może skutkować zachowaniami wycofania lub agresji.

Zaburzenia regulacji emocjonalnej u dzieci z autyzmem są również powiązane z trudnościami poznawczymi w zakresie:

• rozpoznawania i interpretowania emocji własnych i innych,
• rozumienia kontekstu społecznego i adaptacji zachowań.

„Many teachers described children with ASD as having difficulties in understanding social cues and regulating their emotional responses, especially in unstructured classroom environments” (Lindsay et al., 2014, p. 13).

Niedostateczna samoregulacja prowadzi do frustracji, a w konsekwencji – trudnych zachowań i wycofania społecznego:

„Teachers reported that students with ASD often withdrew from classroom activities or acted out when they became overwhelmed or anxious” (Lindsay et al., 2014, p. 14).

Konkretne strategie stosowane przez nauczycieli w klasach integracyjnych, które mają na celu wspieranie dzieci z autyzmem w zakresie regulacji emocji i zachowania to m.in:

• Wizualne rozkłady dnia, które pomagają w przewidywaniu i zmniejszają niepokój.
• Przerwy sensoryczne, pozwalające dziecku wyregulować poziom pobudzenia.
• Cisze sensoryczne: specjalne strefy ciszy, gdzie dzieci mogą się wycofać.

„Teachers used visual schedules, quiet corners, and breaks to help students regain control and reduce emotional outbursts” (Lindsay et al., 2014, p. 15).

Zauważa się jednocześnie i podkreśla koniecznóść współpracy szerokiego grona specjalistów z rodziną dziecka w celu dostosowania właściwego modelu terapii wspierająco-rozwojowej.

Wycinki z literatury

Garland, T. (2014). Self-regulation interventions and strategies: Keeping the body, mind & emotions on task in children with autism, ADHD or sensory disorders. PESI Publishing & Media.

Lindsay, S., Proulx, M., Scott, H., Thomson, N., & Schonert-Reichl, K. (2014). Exploring teachers’ strategies for including children with autism spectrum disorder in mainstream classrooms

Krzysztofik, K. (2022). Emotion Recognition in Children With Autism Spectrum Disorder. Does Level of Sensory Responsiveness Matter?. Advances in Cognitive Psychology, 18(4), 251.

Mazefsky, C. A., Collier, A., Golt, J., & Siegle, G. J. (2020). Neural features of sustained emotional information processing in autism spectrum disorder. Autism, 24(4), 941-953. https://doi.org/10.1177/1362361320903137 (Original work published 2020)

Kontakt: autor@researchlabinstitute.blog

---

Inwestuj w marzenia już dziś z Research Lab Institute

CO ZAWIERA PRODUKT?

E-book / PDF (65 stron)

• Czym jest samoregulacja u dorosłych z ASD (naukowo i praktycznie)
• Neurotypowe vs neuroróżnorodne mechanizmy regulacji
• Techniki zarządzania stresem, sensoryką, przeciążeniem
• Codzienne rutyny, harmonogramy, „autystyczny mindfulness”
• Praca z energią i odpoczynkiem
• Check-listy i arkusze autorefleksji

Format: PDF + wersja z dużą czcionką + wersja audio (dla osób z trudnością czytania na życzenie)

---

Mini-kurs (3 moduły )

• Moduł 1: Zrozumienie własnego profilu sensorycznego i stresorów
• Moduł 2: Techniki samoregulacji w praktyce
• Moduł 3: Budowa osobistego systemu (plan dnia, sygnały ciała, rytuały wyciszające)

Dostęp zdalny + transkrypcje

---

Narzędziownik – „Zestaw Samoregulacyjny”

• PDF z technikami sensorycznymi
• 10+ gotowych szablonów rutyn i planów
• Notion/Excel: dziennik emocji + planer tygodniowy
• Dziennik „Sygnały Ciała i Umysłu” – monitorowanie napięcia i rozładowania

---

BONUS: Sesja – Personalizacja Techniki Samoregulacji

• Interaktywny formularz, który na podstawie odpowiedzi podpowiada:
  • jakie techniki mogą działać najlepiej,
  • jakie błędy popełniasz w zarządzaniu stresem,
  • jak łączyć techniki z codziennymi obowiązkami.

---

CENNIK I MODELE SPRZEDAŻY

Pakiet	Zawartość	Cena brutto
Starter	e-book + narzędziownik	89 zł
Standard	e-book + narzędziownik + mini-kurs	189 zł
Premium	wszystko + dostęp do konsultacji lub 1:1 AI-asystenta	349 zł
Licencja PRO	dla terapeutów / instytucji (do 10 osób)	799 zł

Kompleksowe wsparcie dla Ciebie i Twojego dziecka.